Am Baile: Goireas de Dhualchas na h-Alba

Caisteal Cahaldair bho Abhain Chaladair, Inbhir Narann

culture

Beul aithris

Beathaichean

Sgeulachdan Ceilteach is iongnaidh

Gaisgich is Caractaran

Cleasan

Cuspairean eachdraidh

Sgeulachdan eadar-nàiseanta

Abhcaidean is naidheachdan èibhinn

Sgeulachdan mu ainmean-àitichean

Bàrdachd

Sean-fhaclan

Seanchas

Sgeulachdan os-nàdurra

Tha stòras mòr de bheul-aithris ann an Gàidhealtachd agus Eileanan na h-Alba. Tha iomadh seòrsa sgeulachd ann: seann sgeulachdan Ceilteach agus Iongantais, sgeulachdan mu thachartasan eachdraidheil, uirsgeulan agus sgeulachdan os-nàdarrach. Bha meas cuideachd air sgeulachdan mu ainmean nan àitichean, mu charactaran an àite agus mu ainmhidhean fàidheanta.

Sgeulachdan Ceilteach agus Iongantais
Buinidh cuid dhe na seann sgeulachdan Ceilteach agus Iongantais do bheul-aithris a tha glè shean. Tha dlùth-cheangal aig na sgeulachdan Iongantais gu h-àraidh ri sgeulachdan nan Laoch à Eirinn. Chaidh na sgeulachdan as sine a ghleidheadh ann am beuloideas nan aos-dàna, na bàird agus na seanchaidhean a sgrìobh cuid dhen stuth aca air craiceann anns Na Meadhan Linntean. Bha na dearbh sgeulachdan fhathast gan clàradh le luchd cruinneachaidh beul-aithris air a' Ghàidhealtachd sna 1970an.

Seanchas
Bha na h-uirsgeulan air an gleidheadh le teaghlaichean àraidh, mar a bha ceòl, sinnsireachd is eile cuideachd. Far am biodh feadhainn a' tighinn air chèilidh air an fhionnairidh bhiodh sgeulachdan air an innse, gu h-àraidh nam biodh seanchaidh ainmeil an làthair. Bhiodh abairtean leithid "A bheil cuimhn' agaibh nuair..." no "Bha uair ann sa ghleann nuair..." a' cur chùisean a' dol agus bhiodh sean is òg air am beò ghlacadh le sgeulachdan ròlaisteach, iongantach no fìrinneach. Cha dèanadh ach corra dhuine air an dachaigh tràth!

Crìonadh ann am beul-aithris
Anns na bliadhnaichean mu dheireadh tha crìonadh air tighinn air seanchas. Tha cuideam bho na nuadh-mheadhanan cha mhòr air cur às don chèilidh dhualchasach a bha a' cur spionnadh sa bheul-aithris. Chan eil ann an-diugh ach fealla-dhà is naidheachdan beaga gan innse. Tha crìonadh ann an labhairt na Gàidhlig a' fàgail nas lugha dhaoine a dh'innseas na sgeulachdan. Ged a tha a' bheul-aithris seo air maireachdainn nas fhaide am measg nan teaghlaichean siubhail, fiù 's an sin tha na seann chleachdaidhean gu luath a' dol à bith.

BIBLIOGRAPHY

If a book listed in the bibliography below is available from the Highland Libraries it will be indicated by a book icon -

Popular Tales of the West Highlands

Bruford, Alan
Scottish Traditional Tales

Faigh tuilleadh leabhraichean mu bheul-aithris

Faigh tuilleadh leabhraichean mu eachdraidh beòil

Jackson, Kenneth H.
'The Folktale in Gaelic Scotland'
PSAFS IV (3), 1952, pp 123-140

Thomson, Derick S.
'The Gaelic Oral Tradition'
PSAFS V (1) - 1954, pp 1-16.

MacDonald D.A.
'The Scottish Tradition of Story Telling'
J M Fladmark (ed) Heritage: Conservation, Interpretation and Enterprise - 1993, pp 311-24.